Từ đặc sản vùng miền đến món ăn thượng hạng toàn cầu, 肉夹馍 kết nối các nền văn hóa, đưa ẩm thực Trung Hoa ra quốc tế.

Ghi chú của biên tập viên:

Những năm gần đây, với sự nâng cấp không ngừng của các sản phẩm Trung Quốc và sự tăng tốc của quá trình quốc tế hóa, nhiều đặc sản địa phương ở Trung Quốc đã dần vượt qua ranh giới khu vực và thâm nhập thị trường toàn cầu, trở thành những sản phẩm được người tiêu dùng quốc tế ưa chuộng. Trong loạt bài "Quê hương thân yêu của tôi", chúng ta sẽ tập trung vào những sản phẩm địa phương đặc sắc này và khám phá cách thức chúng đã phát triển từ những xưởng nhỏ và nhà máy gia đình thành những thương hiệu được quốc tế công nhận, thông qua việc bảo tồn truyền thống và đổi mới để tạo ra những bước đột phá mới.

Bài viết đầu tiên trong loạt bài này giới thiệu về 肉夹馍, một món ăn truyền thống từ tỉnh Thiểm Tây cổ đại ở Tây Bắc Trung Quốc, và hành trình của nó từ Tây Bắc Trung Quốc ra khắp thế giới, được biết đến rộng rãi với biệt danh "Hamburger Trung Quốc".

Roujiamo Ảnh: VCG

Vào tháng 9 năm 2024, một bảng quảng cáo khổng lồ với khẩu hiệu bắt mắt "Không phải hamburger của Trung Quốc, mà là 肉夹馍 của thế giới" đã thắp sáng Quảng trường Thời đại ở New York.

Roujiamo - một loại bánh mì dẹt mềm được xẻ đôi, bên trong là thịt xé nhỏ thơm ngon, mềm và mọng nước, được tẩm ướp cùng các loại gia vị và nước sốt đặc biệt, khiến mỗi miếng cắn đều là một sự bùng nổ hương vị và sự thỏa mãn. Trong hàng nghìn năm, món ăn ngon này đã lấp đầy dạ dày và làm hài lòng vị giác của người dân địa phương cũng như du khách trên Con đường Tơ lụa.

Lịch sử của 肉夹馍 (một loại bánh ngọt truyền thống của Thiểm Tây) bắt nguồn từ thời nhà Tần (221 TCN-206 TCN), cách đây hơn 2.000 năm. Vào thời nhà Tùy (581-618) và nhà Đường (618-907), phương pháp sản xuất được hoàn thiện hơn, và đến thời nhà Minh (1368-1644) và nhà Thanh (1644-1911), 肉夹馍 đã phát triển hơn nữa và trở nên phổ biến, dần xuất hiện trên các đường phố và ngõ hẻm, theo báo Nhân dân Nhật báo.

Ngày nay, món ăn vặt thơm ngon của Thiểm Tây này đang vươn tới những người yêu ẩm thực trên toàn thế giới, tạo dựng chỗ đứng riêng trên trường quốc tế. Đồng thời, thông qua việc đào tạo nhân tài chuyên nghiệp để bảo tồn truyền thống ẩm thực, cải tiến kỹ thuật sản xuất và khai thác thị trường nước ngoài, 肉夹馍 đã phát triển thành một ngành công nghiệp quy mô lớn và có tính chuẩn hóa cao, với phạm vi hoạt động ngày càng mở rộng trên toàn thế giới.

Năm 2015, tờ Huffington Post gọi món 肉夹馍 của Thiểm Tây là "món hamburger đầu tiên trên thế giới".

"Chúng tôi đã rút ra bài học từ sự phát triển của thức ăn nhanh phương Tây, nhưng chúng tôi không chỉ đơn thuần sao chép mô hình phương Tây; chúng tôi đang kể những câu chuyện Trung Quốc bằng ngôn ngữ của thế giới," một nhân viên của ngành công nghiệp 肉夹馍 tại Tongguan, tỉnh Thi陕 Tây, nơi 肉夹馍 được phát triển lần đầu tiên, nói với Global Times.

Ông tin rằng khẩu hiệu "Không phải hamburger của Trung Quốc, mà là 肉夹馍 của thế giới!" không chỉ thể hiện sự tự tin về văn hóa của người Trung Quốc đối với ẩm thực truyền thống của họ, mà còn thể hiện tham vọng toàn cầu của nền văn hóa ẩm thực Trung Quốc.

Một tác phẩm điêu khắc khổng lồ của Rougamo đứng sừng sững bên ngoài cửa hàng 1+1 Rougamo ở London, Anh, vào ngày 25 tháng 1 năm 2025. Ảnh: Được sự cho phép của Lara Yan.

Hương vị quê nhà

Cắt rau, nấu canh, hầm thịt và chuẩn bị liangpi (Mì lạnh)…Mỗi sáng lúc 8 giờ, trước khi màn sương London tan, Lara Yan, quản lý của 1+1 Rougamo, và các nhân viên của cô bắt đầu công việc hàng ngày là chuẩn bị 肉夹馍.

Nằm gần một số trường đại học ở trung tâm London, quán 肉夹馍 này đã trở thành "ngôi nhà" của nhiều sinh viên Trung Quốc và "căng tin" cho công nhân địa phương gần đó. Món 肉夹馍 của quán, với lớp vỏ giòn tan và phần nhân thịt ướp mềm mại, đã khiến nhiều khách hàng trở thành khách quen trung thành.

"Một số khách hàng đến từ Tây An nói rằng lớp da giòn và thịt ướp của món 肉夹馍 ở đây thậm chí còn ngon hơn cả ở quê nhà họ," Yan cho biết. "Ban đầu, nhà hàng chủ yếu phục vụ khách hàng Trung Quốc, nhưng theo thời gian, ngày càng nhiều khách nước ngoài bắt đầu biết đến và yêu thích món 肉夹馍 của chúng tôi."

Mặc dù nhà hàng được hưởng lợi từ giá cả cạnh tranh và vị trí chiến lược, Yan tin rằng sự thành công trong việc mở rộng phạm vi hoạt động và những đánh giá cao từ khách hàng chủ yếu là nhờ sự tận tâm của họ.

Để làm ra món 肉夹馍 ngon nhất, một trong những người sáng lập nhà hàng đã đến Tây An, tỉnh Thiểm Tây để trau dồi kỹ năng nấu nướng và học hỏi các kỹ thuật chính thống của Thiểm Tây từ các bậc thầy địa phương. Trong sáu năm qua, nhà hàng đã mở rộng từ Cambridge đến London, dần dần giúp nhiều khách hàng yêu thích ẩm thực Trung Hoa hơn.

"Cách tiếp cận của chúng tôi là khơi gợi sự tò mò và hứng thú của khách hàng. Ví dụ, món thịt Trung Quốc phổ biến nhất ở đây có vị chua ngọt, nhưng chúng tôi biết rằng ẩm thực Trung Quốc đa dạng hơn nhiều. Thật khó để giới thiệu tất cả các món ăn, vì vậy chúng tôi đã chọn sử dụng món 肉夹馍 như một cách để thách thức nhận thức chung của họ," Yan chia sẻ với Global Times.

Tuy nhiên, Yan không hoàn toàn tuân thủ truyền thống. "Chúng tôi cố gắng khôi phục hương vị đích thực nhất, nhưng cũng đã đưa vào những biến thể, chẳng hạn như 肉夹馍 thịt vịt và phiên bản chay, để phù hợp với khẩu vị địa phương, nhờ đó nhiều người hơn có thể thưởng thức món ăn này", cô giải thích.

"Ăn uống không chỉ đơn thuần là lấp đầy dạ dày, mà còn là cách truyền tải văn hóa và cảm xúc," Yan chia sẻ về triết lý ẩm thực của mình.

Để đảm bảo nguyên liệu luôn tươi ngon, Yan và nhân viên bắt đầu công đoạn chuẩn bị từ rất sớm mỗi sáng, đặc biệt là các món hầm như súp và liangpi. "Giờ ăn trưa là giờ bận rộn nhất. Mặc dù bữa tối ít khách hơn, nhưng quán vẫn luôn rộn ràng tiếng trò chuyện vui vẻ của khách hàng cho đến khi đóng cửa lúc 9 giờ tối", Yan cho biết.

Yan tin rằng 肉夹馍 không chỉ là một món ăn truyền thống của Trung Quốc, mà còn trở thành một "biểu tượng văn hóa toàn cầu". Để thu hút thêm khách hàng, năm nay, họ đã dựng một con 肉夹馍 khổng lồ với lớp vỏ giòn vàng óng và thịt mọng nước ngay trước nhà hàng, trở thành điểm nhấn nổi bật của con hẻm.

Trên thực tế, các nhà hàng 肉夹馍 đã trở nên phổ biến trên toàn thế giới. Tại Mỹ, món ăn nhanh này, vừa no bụng lại vừa đậm đà hương vị, được rất nhiều người yêu thích.

Eric Lee, một khách quen của Xi'an Famous Foods, một chuỗi nhà hàng nổi tiếng ở Mỹ, đã nhận xét trên Google Maps: "Tôi có rất nhiều kỷ niệm về nhà hàng này ở khắp New York, chắc chắn là ngon tuyệt. Luôn luôn gọi món cay!"

Sau khi ra mắt thành công tại Canada, chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh Bingz của Trung Quốc, chuyên về món 肉夹馍 (món ăn truyền thống của Nhật Bản), cũng đã đặt chân đến Mỹ vào năm 2023. Theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã, luôn có những hàng dài người xếp hàng bên ngoài cửa hàng.

Người dân nếm thử 肉夹馍 tại hội chợ công nghệ thực phẩm được tổ chức ở Cologne, Đức, từ ngày 7 đến 11 tháng 10 năm 2023. Ảnh: Được sự cho phép của chính quyền huyện Tongguan.

'Burger' với lịch sử lâu đời

Với sự mở rộng của các cửa hàng Rouujiamo trên toàn thế giới, món ăn vặt này không chỉ trở thành biểu tượng của ẩm thực Trung Quốc đối với người tiêu dùng toàn cầu, mà còn là cầu nối giữa đồng bằng Quan Trung của Trung Quốc với thế giới.

Tuy nhiên, điều mà nhiều người không biết là 肉夹馍, một món ăn hảo hạng với lịch sử hơn 2.200 năm, là kết quả và minh chứng cho sự giao lưu văn hóa ngay từ thuở ban đầu.

Truyền thuyết kể rằng trong một chiến dịch quân sự ở Đồng Quan, Hoàng đế Lý Thế Dân nhà Đường đã nếm thử... Thông Quan Roujiamo và liên tục khen ngợi món ăn, góp phần đáng kể vào việc nâng cao độ phổ biến của nó.

Theo tài liệu do chính quyền huyện Đồng Quan cung cấp, nguồn gốc của mo, loại bánh mì dẹt nhiều lớp được sử dụng trong món 肉夹馍 ở Đồng Quan, được cho là bắt nguồn từ hubing, do nhà ngoại giao Trung Quốc Ban Chao giới thiệu vào thời nhà Hán (206 TCN-220 CN).

Người dân Tongguan sau đó đã tinh chỉnh công thức thành món mo giòn nhiều lớp mà chúng ta biết ngày nay.

Trải qua nhiều thế kỷ, sự giao thoa văn hóa và những thử nghiệm ẩm thực trong khu vực đã tinh chế món ăn này thành một kiệt tác có hương vị độc đáo. Cùng với sự phát triển của công nghiệp hóa ở Trung Quốc, việc xây dựng thương hiệu và chuẩn hóa món Tongguan 肉夹馍 cũng đang được đẩy nhanh. Món ăn này dần dần vượt ra khỏi phạm vi khu vực và chinh phục khẩu vị của nhiều người hơn, trở thành động lực mạnh mẽ cho nền kinh tế địa phương và sự hồi sinh nông thôn.

Theo chính quyền huyện Thông Quan, tính đến nay, đã có hơn 20.000 nhà hàng 肉夹馍 Thông Quan trên khắp Trung Quốc, tạo việc làm cho khoảng 100.000 người. Riêng tại huyện Thông Quan đã có 13 nhà máy 肉夹馍 với 40 dây chuyền sản xuất, có khả năng sản xuất hai triệu chiếc 肉夹馍 đông lạnh mỗi ngày và tạo ra doanh thu hàng năm vượt quá một tỷ nhân dân tệ (138 triệu đô la Mỹ).

Năm 2018, Tongguan Roujiamo cũng bắt đầu mở rộng thị trường ra nước ngoài. Hiện nay, loại bánh mì dẹt sản xuất tại địa phương này đã được xuất khẩu sang 17 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm Mỹ, Anh và Úc, theo thông tin từ chính quyền huyện.

Tại Tongguan, chính quyền địa phương đã thành lập hiệp hội 肉夹馍 để tổ chức các doanh nghiệp sản xuất 肉夹馍 địa phương tham gia các hoạt động kinh doanh quy mô lớn. Các chính sách hỗ trợ cũng đã được ban hành để cung cấp cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sự hỗ trợ về đào tạo kỹ thuật và đổi mới sáng tạo. Theo chính quyền địa phương, chỉ riêng trong năm 2024, đã có hơn 800 hoạt động đào tạo về kỹ năng và khởi nghiệp được tổ chức.

Các nhà sản xuất địa phương cũng đã có những bước tiến lớn trong nghiên cứu công nghệ sản xuất, đặc biệt là về cách bảo tồn hương vị đặc trưng của mo trong khi mở rộng quy mô sản xuất. Mo chính là chìa khóa tạo nên hương vị thơm ngon của mo trong món bánh mì Tongguan 肉夹馍.

"Ban đầu, các loại bột mì được sử dụng trong các nhà máy chế biến khác nhau rất đa dạng. Sau đó, chúng tôi đã hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu khoa học để lựa chọn một loại bột mì đặc chế phù hợp nhất về độ cứng và độ dai", ông Wang Huafeng, chủ tịch Hiệp hội Tongguan Roujiamo, cho biết.

Theo ông Wang, với việc liên tục cải tiến quy trình sản xuất, mức độ tiêu chuẩn hóa của mo (mắm tôm) ngày càng cao. Mo đông lạnh bán trên thị trường hiện nay được đóng gói siêu sạch bằng công nghệ bảo quản -18°C. Hương vị của nó có thể được phục hồi hơn 90% sau khi hâm nóng ở bất kỳ đâu trên thế giới.

Đổi mới và khả năng tương thích

Trong lịch sử, Thiểm Tây là ngã ba đường của các nền văn hóa, nơi các truyền thống và ý tưởng khác nhau hòa quyện một cách hài hòa. Người dân vùng này luôn nổi tiếng với tinh thần đổi mới và tính bao dung. Cố đô Tây An, từng là điểm khởi đầu của Con đường Tơ lụa, là một điểm giao thoa văn hóa sôi động, nơi phương Đông gặp phương Tây và các nền văn hóa, ẩm thực đa dạng hội tụ, tạo nên di sản văn hóa phong phú của khu vực.

Ngày nay, 肉夹馍 tiếp tục phát triển thông qua sự đổi mới, làm hài lòng nhiều khẩu vị hơn và thu hút nhiều người yêu thích ẩm thực hơn. Từ thịt heo hấp cay nồng với bánh lá sen, đến thịt bò khô mềm dai 肉夹馍 với bánh mì dẹt mềm đặc trưng, ​​mỗi biến thể đều mang đến hương vị độc đáo riêng.

Bên cạnh 肉夹馍, các món ăn vặt truyền thống khác của Trung Quốc cũng đã thu hút sự chú ý của quốc tế trong những năm gần đây. Ví dụ, jianbing guozi (bánh kếp Trung Quốc) đã xuất hiện trên bản đồ ẩm thực toàn cầu, với các xe bán đồ ăn phục vụ món ăn giòn tan, thơm ngon này ở khắp các thành phố trên thế giới. Tương tự, tanghulu (xiên táo gai ngào đường), với hương vị chua ngọt, đã khơi dậy sự tò mò của những người yêu thích ẩm thực quốc tế.

Những món ăn vặt này, cũng giống như 肉夹馍, không còn chỉ giới hạn ở các chợ địa phương nữa mà giờ đây đã trở thành một phần của làn sóng văn hóa ẩm thực đường phố Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ và lan rộng ra khắp các biên giới.

Ngày nay, để đưa 肉夹馍 lan rộng hơn nữa trên toàn thế giới, mọi người vẫn đang lên nhiều kế hoạch hơn nữa.

Sau khi khai trương hai cửa hàng ở nước ngoài vào năm 2024 - một ở Zaragoza, Tây Ban Nha và một ở Bangkok, Thái Lan - ông Wang hiện đang bận rộn với việc quảng bá việc thành lập thêm nhiều cửa hàng thuộc chuỗi Tongguan Roujiamo ở nước ngoài.

Tại London, Yan tin rằng với sự phổ biến ngày càng tăng của món 肉夹馍 trên toàn thế giới, ngày càng nhiều khách hàng quốc tế sẽ háo hức tìm hiểu về nền văn hóa ẩm thực phong phú của Trung Quốc.

"Khi chúng tôi gặp nhau ở Cambridge, chúng tôi đã nói rằng chúng tôi muốn biến thương hiệu này thành một nhà hàng trăm năm tuổi. Giờ đây, chúng tôi chỉ còn 94 năm nữa là đạt được điều đó. Chẳng phải đó là một bước tiến tuyệt vời sao?" Yan mỉm cười. Mục tiêu của cô là biến nhà hàng của mình trở thành một trong những đại diện tiêu biểu của ẩm thực Trung Hoa tại Anh.

"Ẩm thực là một nghệ thuật học hỏi không ngừng. Mỗi ngày đều đầy rẫy những thử thách, nhưng điều quan trọng nhất là phải giữ vững khát vọng ban đầu và tập trung vào việc làm cho mỗi món ăn đều thật hoàn hảo," cô nói.